УВОДЗІНЫ…………………………………………………………………………..3
ГЛАВА 1. СУДОВАЯ СІСТЭМА ВКЛ 14-16 СТ………………………………….6
1.1 Вышэйшыя (цэнтральныя) судовыя органы…………………………………...6
1.2 Мясцовыя судовыя органы…………………………………………………….14
ГЛАВА 2. СУДОВАЯ СІСТЭМА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ…………………..39
ГЛАВА 3. СУДОВАЯ СІСТЭМА ВКЛ І РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ: ПАРАЎНАЛЬНЫ АСПЕКТ……………………………………………………….52
ЗАКЛЮЧЕННЕ……………………………………………………………………..61
СПІК ВЫКАРАСТАНЫХ КРЫНІЦ………………………………………………66
Першыя спробы рэгулявання старадаўняга традыцыйнага права назіраюцца ўжо ў Статуце ВКЛ 1529 г. Так, у раздзеле «О судьях» напачатку сцвярджалася, што «...кождый воевода наш и староста, и маршалок земский и маршалок дворный, и державцы наши кождый в своем повете не мають подданых наших иначей судити и справовати, леч тыми писаными правы, которые всим подданным нашим Великого князьства дали» [39]. Разам з тым, напрыканцы гэтага раздзела ўдакладнялася: «А которых бы артыкулов не было ещо в тых правах выписано, тогды тое право маеть сужоно быти водлуг старого обычая» [39]. Заканадаўца тут вельмі выразна паказаў як прыярытэт права пісанага, так і вымушанае захаванне традыцыі, права звычаёвага. У Статуце 1529 г. утрымліваюцца і адны з першых згадак пра капу, якая разумелася тут, у першую чаргу, як шляхецкі пазямельны суд, які праводзіўся на межах спрэчных тэрыторый [39]. На копныя суды, якія праходзілі ў сялянскіх абшчынах, заканадаўца ў дадзеным выпадку проста не звярнуў увагі, таму што Статут прызначаўся, галоўным чынам, для людзей вышэйшага стану.
У Статуце ВКЛ 1566 г. ужо дакладна зафіксавана не толькі тое, што капа з'яўляецца судом сельскай грамады («сяла»), але і тое, што яе рашэнні павінны прымацца пры ўдзеле прадстаўніка гродскага суда. Так, у артыкуле 6 «О гоненье следом в якой кольвек шкоде покраденой» гаворыцца, што ў выпадку крадзяжу жывёлы, альбо рэчаў «водле давного обычаю» пачынаецца «ганенне следу» ад аднаго сяла да другога. «А естли бы тое село, до которого след приведен, от себе следу не вывели або от следу отбили, або выгнавши быдлом затоптали; на таком зостановившисе копа тая, где следу не отведено або отбито, мают послати по возного до вряду нашого замкового, и с тым возным и люди сторонные копа тую шкоду осумовати...» [40].
...
Гаспадарчыя суды з'яўляюцца органамі судовай улады, ажыццяўляючымі ў адпаведнасці з Канстытуцыяй у межах сваёй кампетэнцыі правасуддзе ў галіне гаспадарчых (эканамічных) адносін.
Асноўныя задачы гаспадарчых судоў:
абарона правоў і ахоўваемых законам інтарэсаў арганізацый і грамадзян у сферы прадпрымальніцкай і іншай гаспадарчай (эканамічнай) дзейнасці; забеспячэнне правільнага і аднастайнага прымянення заканадаўства пры ажыццяўленні правасуддзя; ўмацаванне законнасці і папярэджанне правапарушэнняў у сферы прадпрымальніцкай і іншай гаспадарчай (эканамічнай) дзейнасці.
...
Залежных сялян і служылую шляхту, судзіў феадал вотчынным судом. Судаводства ажыццяўлялася прадстаўнікамі вотчыннай адміністрацыі – соцкія, старасты. У гэтым выпадку можна гаварыць аб поўным беспраўі сяляніна, бо ён знаходзіўся ў поўнай залежнасці ад пана, які мог адвольна вызначыць пакаранне (біцце дубцамі, бізунамі). Увогуле зыход справы цалкам залежыў ад волі феадала. Гэта сапраўды дзіка для сучаснага чалавека, аднак такімі былі сапраўдныя рэаліі феадальнага грамадства, дзяржавы, на гэтым яна трымалася.
Такім чынам, суды на Беларусі ў XIV – XVI ст.ст. нягледзячы на некаторыя спецыфічныя асаблівасці ў сістэме і кампетэнцыі, абаранялі і ахоўвалі інтарэсы феадалаў і з’яўляліся апаратам прыгнету шырокіх народных мас. Нават буржуазныя вучоныя адзначалі, што адсутнасць агульнага кодэкса да 1529 г. і існаванне прабелаў у заканадаўстве адкрывала свабоду не толькі судзейскаму меркаванню, але і самавольству суддзяў. Аднак Статуты ВКЛ паклалі пачатак новаму этапу ў развіцці судаводства і права. Сістэматызацыя права, на аснове якой ствараўся Статут 1588 г., рабілася на новых прынцыпах, уласцівых для пераходнай эпохі ад феадалізму да новага часу і зараджэння буржуазных адносін: абмежаванне ўлады гасудара; намячалася раздзяленне ўлад, з-за чаго заканадаўчая замацоўвалася за соймам, выканаўчая – за вялікім князем і Радай, судовая – за вялікакняскім і галоўным судамі, а таксама за мясцовымі судамі; адзінства для ўсей дзяржавы і паўнапраўных грамадзян.
Список использованной литературы:
Конституция Республики Беларусь 1994 года (с изменениями и дополнениями, принятыми на республиканских референдумах 24 ноября 1996 г. и 17 октября 2004 г.). – Минск: Беларусь, 2006. – 157 с. Гражданский процессуальный кодекс Республики Беларусь: Кодекс Респ. Беларусь: принят Палатой представителей 10 дек. 1998 г., одобрен Советом Респ. 18 дек. 1998 г.: текст Кодекса по состоянию на 28 авг. 2012 г. // Эталон-Беларусь [Электронный ресурс] / Нац. центр правовой информ. Респ. Беларусь. – Минск, 2013. Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей: Кодекс Респ. Беларусь, 28 июня 2006 г., № 139-З: принят Палатой представителей 31 мая 2006 г., одобр. Советом Респ. 16 июня 2006 г.: текст Кодекса по состоянию на 10 июля 2012 г. // Эталон-Беларусь [Электронный ресурс] / Нац. центр правовой информ. Респ. Беларусь. – Минск, 2013. Уголовно-процессуальный кодекс Республики Беларусь: Кодекс Респ. Беларусь, 16 июля 1999 г., № 295-З: принят Палатой представителей 24 июня 1999 г., одобр. Советом Респ. 30 июня 1999 г.: текст Кодекса по состоянию на 13 июля 2012 г. // Эталон-Беларусь [Электронный ресурс] / Нац. центр правовой информ. Респ. Беларусь. – Минск, 201 О Конституционном Суде Республики Беларусь: Закон Республики Беларусь от 30 марта 1994 г. № 2914-XІІ: в ред. Закона от 15 июня 2009 г. № 26-З // Эталон-Беларусь [Электронный ресурс] / Нац. центр правовой информ. Респ. Беларусь. – Минск, 201 Хозяйственный процессуальный кодекс Республики Беларусь: Кодекс Респ. Беларусь, 15 декабря 1998 г., № 219-З: Принят Палатой представителей 11 ноября 1998 г.; одобр. Советом Респ. 26 ноября 1998 г.: текст Кодекса по состоянию на 30 дек. 2011 г.// Эталон-Беларусь [Электронный ресурс] / Нац. центр правовой информ. Респ. Беларусь. – Минск, 201 О съезде судей Республики Беларусь: Декрет Президента Республики Беларусь от 21 окт. 1997 г. № 20 (утратил силу) // Эталон-Беларусь [Электронный ресурс] / Нац. центр правовой информ. Респ. Беларусь. – Минск, 201 Кодекс чести судьи: Решение Республиканского съезда судей от 5 декабря 1997 г. // Эталон-Беларусь [Электронный ресурс] / Нац. центр правовой информ. Респ. Беларусь. – Минск, 201 Акты, издаваемые Виленской Археографической комиссией для разбора и издания древних актов: в 39 т. – Вильно, 1895. – Т. 22: Акты Гродзенскага земскага суда 1559 г. // Нацыянальны гістарычны архіў Беларуси. – Ф. 1559. – Воп. 1. – Спр. 1, 3, ч. 1. Акты Слонимского земского суда // Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі. – 457 с. Акты Слонімскага земскага суда 1565-1566 гг. // Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі. – Ф. 1751. – Воп. 1. – Спр. 1, 2. Бельскі прывілей 1564 г. // Вішнеўскі, А.Ф. Гісторыя дзяржавы і права Беларусі (IX – пач. XX ст.) / А.Ф. Вішнеўскі. – Мінск, 1993. – С. 181. Бибило, В.Н. Судоустройство в Республике Беларусь / В.Н. Бибило. – Минск: «Право и экономика, 2000. – 384с. Бобер, І. Ліст падкаморага гарадзенскага Грыгорыя Масальскага насельніцтву Гарадзенскага пав. аб правілах склікання коп і прызначэнні месцаў капавішчаў / І. Бобер // Архіварыус. – Вып. І. – Мінск, 2001. – С. 72-76. Вішнеўскі, А.Ф. Гісторыя дзяржавы і права Беларусі ў дакуметах і матэрыялах (Са старажытных часоў да нашых дзен) / А.Ф. Вішнеўскі, Я.А. Юхо; Пад агул. рэд. праф. А.Ф. Вішнеўскага: Вучэбны дапаможнік. – Мінск: Акад. МУС РБ, 1998. – 311с. Волчек, О.К. Возрождение Беларуси: через выборы и реформы / О.К. Волчек. – Минск, 2004. – 151 с. Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя. У 2 т. Т 2: К-Я / Г.П. Пашкоў(гал. рэд.). – Мінск.: Беларуская энцыклапедыя, 2006. Доўнар-Запольскі, М.В. Гісторыя Беларусі / М.В. Доўнар-Запольскі. – Мінск, 1994. Доўнар, Т.І. Государство и право Беларусi в XIV – XVI в.в. / Т.І. Доўнар, В.А. Шаўкапляс // Использование международных правовых актов при реализации индивидуальных прав, свобод и законных интересов граждан в национальном законодательстве и право на судебную защиту в Беларуси: проблемы и перспективы: материалы междунар. науч.-прак. конференции, Минск, 24 апреля 2008 г. / под ред. П.П. Миклашевич. – Минск: Белорусский дом печати, 2008. – 94с. Закревский, Л.Г. Судоустройство: Учебно-методическое пособие / Л.Г. Закревский. – Минск: БИП-С плюс, 2007. – 89с. Концепция ювенальной юстиции Республики Беларусь. – Минск: ГИАЦ М-ва образования Республики Беларусь, 2003. – 36 с. Кузнецов, И.Н. История государства и права Беларуси: Пособие для студентов вузов / И.Н. кузнецов, В.А. Шелкопляс. – Минск: Тесей, 2004. – 320с. Лаппо, И.И. Земский суд в Великом княжестве Литовском в конце XVI в. / И.И. Лаппо // Журнал Министерства народного просвещения. – 1897. – № 5. – С. 263-302. Лаппо, И.И. Великое княжество Литовское во второй половине XVI столетия. Литовско-Русский повет и его сеймик / И.И. Лаппо. – Юрьев, 1911. – 530 с. .Леонтович, Ф. Сословный тип территориально-административного состава литовского государства и его причины / Ф. Леонтович // Журнал Министерства народного просвещения. – 1895. – № 5-6. – С. 4-54. Літоўская метрыка (1528-1547). – Т. 6. – Вільнюс 1995 г. Лукашенко, А.Г. Вступительное и заключительное слово Президента Республики Беларусь А.Г. Лукашенко на совещании судей судов / А.Г. Лукашенко // Информационный бюллетень Администрации Президента Республики Беларусь. – 2008. – № 4. – С. 35-48. Максимов, Л.Г. Судоустройство Республики Беларусь: Практическое пособие / Л.Г. Максимов, Л.П. Максимова. – Минск: ОО «МНО», 2001. – 140с. Мартинович, И.И. Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей 2006 г. – достижение судебно-правовой реформы / И.И. Мартинович // Сб. науч. тр. / БГУ. – Минск, 2008. – Вып. 19: Право и демократия. – С. 227-237. Мартинович, И.И. / Судебно-правовая реформа в Республике Беларусь / И.И. Мартинович. – Минск, 1995. – 222 с. Пастухова, В.И. Судебные системы России и Беларуси: сранительно-правовой анализ / В.И. Пастухова // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. – 2008. – № 1. – С. 184-200. Первый Литовский Статут. – Т. ІІ. – Ч. І. - Вильнюс, 1991. Первый съезд судей Республики Беларусь. – Минск, 1998. – 190 с. Перспективы создания ювенальной юстиции сб. науч. ст. / Представительство Дет. фонда ООН (ЮНИСЕФ) в Респ. Беларусь ; ред. Г.М. Леонова. – Минск : Тесей, 2004. – 252 с. Похилевич, Д.Л. Громада в західних воеводствах Велікого Князівства Літовского після аграрной реформы Жыгімонта Августа / Д.Л. Похилевич // Навукові записки Львівского державного університету імені Івана Франка. - Т. Х. Серія історична. – Львів: Вид-во Львів. ун-ту, 1949. – Вип. 3. – С. 103-130. Радаман, А. Віленскі земскі прывілей 1565 г. / А. Радаман // Беларускі гістарычны агляд. – 2006. – Т. 12, сш. 1-2. – С. 133-161. Спрогис, И. Предисловие / И. Спрогис // Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. – Т. 18: Акты о копных судах. – Вильна, 1891. - С. XIX-LXI. Статут Вялікага княства Літоўскага 1529 года. – Минск, 1960. Статут Великого князьства Литовского 1566 года и поправы статутовые 1578 года // Временник Московского государства истории и древностей российских. – 1855. – Кн. 25. – С. 1-242. Статут Вялікага княства Літоўскага 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыi. – Минск: БелСЭ, 1989. Судоустройство: Учебник / А.А. Данилевич, Л.Л. Зайцева, И.И. Мартинович, Е.К. Острога, А.В. Солтанович; Под ред. А.А. Данилевича, И.И. Мартинович. – Мн.: Амалфея, 2010. – 480с. Сукало, В.Б. Стратегия, выбранная на первом съезде судей, оказалась верной и жизнеспособной / В.Б. Сукало // Судовы веснік. – 2007. – № 4. – С. 3-5. Шумко, А.В. Становление и развитие судебной системы Республики Беларусь / А.В. Шумко, О.Г. Шевченко // Беларусь в современных геополитических условиях: политико-правовые и социльно-экономические аспекты устойчивого развития: материалы межвуз. науч.-практ конф. : Минск, 30 марта 2007 г. : в 2 ч. / Академия МВД; редкол.: М.Г. Знак. – Минск, 2007. – 2 Ч. – С.135-137. Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 т. – Минск: 1993, 1994, 1997, 1997. Юрыдычны энцыклапедычны слоўнік / пад рэд. С.В. Кузьміна. – Минск: Бел. Энц. 1992. Юхо, Я.А. Гісторыя дзяржавы і права Беларусі: Вучэбны дапаможнік у 2 ч. Ч. 1 / Я.А. Юхо. – Мінск: РІВШ БДУ, 2000. – 352с. Юхо, Я.А. Кароткі нарыс гісторыі длзяржавы і права Беларусі / Я.А. Юхо. – Мінск, 1992. Юхо, Я.А. Крыніцы беларуска-літоўскага права / Я.А. Юхо. – Мінск, 1991. Юхо, Я.А. Правовое положение населения Белоруссии в XVI в. / Я.А. Юхо. – Минск: 1978.
